Önsöz, tezin en son yazılan ama ilk okunan bölümüdür. Akademik içerik taşımaması onu önemsiz kılmaz; aksine jürinin tez sahibi hakkında ilk izlenimini oluşturduğu sayfa tam da burasıdır. Pek çok öğrenci önsözü teşekkürlerden ibaret sanır — oysa akademik standartlara göre önsöz iki ayrı işlevi bir arada yerine getirmek zorundadır: araştırmayı tanıtmak ve katkı sahiplerine minnettarlığı ifade etmek.

"Önsöz, tezin bilimsel değildir; ama akademik kişiliğinizin en açık göründüğü sayfadır."

Önsöz Nedir? Özet ile Farkı

Önsöz (preface/foreword), tezin nasıl ortaya çıktığını anlatan ve katkı sahiplerine teşekkür edilen bölümdür. İçindekiler tablosundan sonra, giriş bölümünden önce yer alır. Özetten temel farkı şudur: özet ne bulunduğunu anlatırken, önsöz nasıl yazıldığını anlatır.

Önsözün Yapısı: İki Temel Bölüm

İyi yazılmış bir önsöz iki ana bölümden oluşur. Bu bölümlerin arasına başlık koymak gerekmez; metin akışı içinde biri diğerini izler.

Önsöz yapı diyagramı yükleniyor…

Teşekkür Sıralaması

Uluslararası akademik gelenekte teşekkür sıralaması belirli bir hiyerarşi izler: resmi ilişkiler her zaman kişisel ilişkilerden önce gelir. Aşağıdaki sıralama hem Türkiye'deki hem de uluslararası üniversitelerin kılavuzlarıyla örtüşmektedir.

• 1
  Tez Danışmanı

  Her zaman ilk sıradadır. Unvan, ad-soyad (soyad büyük) ve katkısının niteliği belirtilir.

• 2
  Jüri Üyeleri / İkinci Danışman

  Varsa ikinci danışman ve değerlendirme sürecine katkıda bulunan öğretim üyeleri.

• 3
  Kurumlar ve Fon Kaynakları

  Burs, araştırma desteği ya da veri erişimi sağlayan kurum ve kuruluşlar.

• 4
  Meslektaşlar ve Katılımcılar

  Araştırma sürecine teknik destek sunanlar, anket/görüşme katılımcıları (gerekirse anonim).

• 5
  Aile ve Yakınlar

  Maddi ve manevi destek sağlayanlar. İsim kullanılabilir; duygu yoğunluğu ölçülü tutulmalıdır.

Format ve Biçimsel Kurallar

Önsözün biçimsel kuralları üniversiteden üniversiteye farklılık gösterse de şu standartlar büyük çoğunlukta geçerlidir:

• ● Tarih sağ üst köşeye yazılır (Şehir, Ay Yıl formatında)
• ● Soyadlar büyük harfle yazılır: "Prof. Dr. Ahmet YILMAZ"
• ● Metnin tamamı tez ile aynı font ve punto (genellikle Times New Roman 12 pt)
• ● Sayfa numaralandırması Romen rakamıyla (i, ii, iii…)
• ● 1 sayfayı geçmemek (istisnai durumlarda 2 sayfa)
• ● Paragraflar arasında aynı satır aralığı kullanılır

Sık Yapılan 5 Hata

1. Önsözü özet gibi yazmak

Bulgular, hipotezler veya sonuçlara önsözde yer verilmez. Önsöz, "ne bulunduğunu" değil "nasıl yazıldığını" anlatır.

2. Teşekkür sıralamasını karıştırmak

Aile üyelerinin danışmandan önce yazılması akademik gelenekle çelişir. Hiyerarşi her zaman resmi ilişkiden kişisel ilişkiye doğru ilerler.

3. Aşırı duygusal üslup

Önsöz samimi olabilir; ancak "Sensiz bu tezi asla bitiremezdim" gibi yoğun duygusal ifadeler akademik metne yakışmaz. Ölçülü ve saygılı bir dil tercih edilmelidir.

4. Önsözü tez bitmeden yazmaya çalışmak

Önsöz, tezin tüm bölümleri tamamlandıktan sonra yazılan son bölümdür. Süreç bitmeden yazılan önsözler ya eskiyor ya da yanlış bilgi içeriyor.

5. Uzunluğu aşmak

Çoğu kılavuz 1 sayfa (500–750 kelime) sınırını benimser. Daha uzun bir önsöz, tezde nelerin gereksiz kaldığının işareti olarak yorumlanabilir.

Adım Adım Yazım Süreci

Önsöz yazımını dört aşamada tamamlamak süreci kolaylaştırır:

Kontrol Listesi

• ☑ Önsöz 500–750 kelime arasında mı?
• ☑ Araştırmanın amacı kısaca açıklandı mı?
• ☑ Bulgulara ya da sonuçlara yer verilmedi mi?
• ☑ Teşekkür sıralaması akademik hiyerarşiye uygun mu?
• ☑ Tüm soyadlar büyük harfle yazıldı mı?
• ☑ Unvanlar doğru belirtildi mi?
• ☑ Tarih sağ üst köşeye eklendi mi?
• ☑ Üslup samimi ama akademik mi?
• ☑ Danışman tarafından onaylandı mı?

Sıkça Sorulan Sorular